Facebook Twitter E-mail           
                    

Όταν τα παιδιά καυγαδίζουν

από την Τάνια Μπαγέρη

Όταν τα παιδιά περνούν χρόνο μαζί, είναι φυσικό να μην συμφωνούν συνεχώς μεταξύ τους. Είτε βρίσκονται στο σπίτι, είτε στο σχολείο, είτε σε οποιαδήποτε χώρο όπου συναντιούνται δυο ή περισσότερα μαζί, κάποιες φορές αναπόφευκτα θα διαφωνήσουν. Το ήσυχο παιχνίδι μπορεί ξαφνικά να μετατραπεί σε καταστροφή, με τα παιδιά να τσακώνονται και να κλαίνε. Υπάρχουν περιπτώσεις που μια διαφωνία εξελίσσεται σε έντονο καυγά, με άσχημες συμπεριφορές των παιδιών μεταξύ τους: χτυπιούνται, μαλλιοτραβιούνται, πετάνε πράγματα, βρίζουν, φτύνουν, δαγκώνουν ή κλωτσάνε το ένα το άλλο, βάζοντας σε κίνδυνο τη σωματική τους ακεραιότητα. Όταν αυτά συμβαίνουν σε χώρους που επισκέπτονται τακτικά τα παιδιά, όπως το σχολείο, η διαφωνία να γίνει αντιπαλότητα και να συνεχιστεί ή να μετατραπεί σε εκφοβισμό.

Το πώς αντιδρά ένα παιδί σε τέτοιες στιγμές σχετίζεται με την ηλικία του και το στάδιο ανάπτυξης στο οποίο βρίσκεται. Όσο πιο μικρό ή ανώριμο είναι ένα παιδί, τόσο περισσότερο εκφράζει τα συναισθήματά του με τρόπο ευθύ και άμεσο, ο οποίος συχνά δεν είναι αποδεκτός από τα άλλα παιδιά που θέλουν και αυτά να περάσει το δικό τους. Σημαντικό ρόλο βέβαια, παίζουν και χαρακτηριστικά όπως ο χαρακτήρας κάθε παιδιού, οι προηγούμενες εμπειρίες επαφής με άλλους εκτός του οικογενειακού κύκλου, και φυσικά το αν έχει αδελφάκια και έχει μάθει από το σπίτι, αφενός να μοιράζεται, κι αφετέρου να διεκδικεί. Κάποιο παιδί που δεν έχει συνηθίσει να συναναστρέφεται άλλα, ή έχει μεγαλώσει με τα «θέλω» του να είναι πάντα σε προτεραιότητα, θα δυσκολευτεί να επικοινωνήσει με επιτυχία με όσους δεν του κάνουν τα χατήρια. Ένα τέτοιο παιδί, ίσως να εμπλέκεται σε διαπληκτισμούς ευκολότερα από άλλα, κυρίως επειδή δε θα γνωρίζει άλλον τρόπο να διεκδικεί και γενικότερα να διαπραγματεύεται στις σχέσεις του.

Οι γονείς, πρέπει να λαμβάνουν υπόψιν τους αυτά τα δεδομένα όταν φέρνουν σε επαφή το παιδί τους με άλλα, αναμένοντας από αυτό να ενταχθεί ομαλά στο σύνολο. Όταν κάποιο παιδί δεν είχε πολλές ευκαιρίες κοινωνικοποίησης στο παρελθόν, ή έχει ήδη παρουσιάσει κάποιες δυσκολίες στην επικοινωνία του με τα άλλα παιδιά και τάση να τσακώνεται, χρειάζεται μια πιο οργανωμένη προσπάθεια για την κοινωνικοποίησή του απ΄τους δικούς του. Σε καμιά περίπτωση όμως δεν πρέπει οι γονείς να αποθαρρύνονται και να το απομονώνουν, προσπαθώντας να αποφύγουν τους καυγάδες. Η διαδικασία διαπραγμάτευσης, ακόμη και του τσακωμού με άλλα παιδιά, προσφέρει μια σειρά από σημαντικές εμπειρίες και μαθήματα για την κοινωνικότητα και τις σχέσεις με τους άλλους, στην παιδική ηλικία αλλά και αργότερα.

Γιατί τσακώνονται τα παιδιά?

Υπάρχουν διάφοροι λόγοι που μπορεί να οδηγήσουν δυο ή περισσότερα παιδιά στο να τσακωθούν. Το σίγουρο είναι για έναν καυγά συμβάλλουν τουλάχιστον δυο πλευρές. Συνήθως λοιπόν, δεν είναι το ένα παιδί ή το άλλο που προκαλεί τον τσακωμό, αλλά ο συνδυασμός τους. Από την άλλη, κάποια παιδιά έχουν μεγαλύτερη τάση ή προδιάθεση να τσακώνονται, ανάλογα με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά τους, (κάποια από τα αυτά αναφέρθηκαν νωρίτερα: ηλικία, χαρακτήρας, οι εμπειρίες κοινωνικοποίησης μέσα και έξω από το σπίτι).

Ουσιαστικά, τα χαρακτηριστικά αυτά καθορίζουν το κατά πόσο ένα παιδί, χρησιμοποιώντας κάποιες δεξιότητες επικοινωνίας και διαπραγμάτευσης, μπορεί ή όχι, να αποφύγει κάποια διαφωνία πριν γίνει καυγάς. Σε αυτές τις δεξιότητες συμπεριλαμβάνονται το να είναι σε θέση να επικοινωνεί επιτυχώς αυτό που θέλει ή αισθάνεται, να ξέρει να κάνει υπομονή, π.χ. για να περιμένει τη σειρά του και να συμβιβάζεται. Έτσι, αν κάποιο παιδί που δεν έχει κατακτήσει την ικανότητα να επικοινωνεί και να εκφράζεται λεκτικά ή εξωλεκτικά, βρεθεί σε μια κατάσταση που του δημιουργεί ένταση ή εκνευρισμό, πιθανώς να μη μπορέσει να εκφραστεί διαφορετικά και να καταλήξει να τσακώνεται με όποιον βρεθεί μπροστά του.

Γενικώς είναι σημαντικό για ένα παιδί να μπορεί να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του, ειδικά αυτά που δεν είναι κοινωνικώς αποδεκτά, όπως ο θυμός, η απογοήτευση ή η επιθετικότητα. Τέτοια συναισθήματα δε μπορούν να εκφραστούν όσο ωμά και άμεσα τα αισθανόμαστε, διότι προκαλούν μη αναστρέψιμη φθορά στις σχέσεις με τους άλλους. Ένα παιδί κανονικά το μαθαίνει αυτό από νωρίς, κατά τη διαδικασία κοινωνικοποίησής του, όταν οι γονείς του ή άλλοι απ΄ το ευρύτερο περιβάλλον του δυσαρεστούνται και απορρίπτουν αντίστοιχες συμπεριφορές. Εαν αυτό δε συμβαίνει, τότε το παιδί δεν καταλαβαίνει πως δεν είναι αποδεκτό να εκφράζει, για παράδειγμα το θυμό του, εαν κάποιος του πάρει ένα παιχνίδι, ή τον νικήσει σε κάποιον αγώνα.

Όταν δεν έχει προηγηθεί η απαραίτητη δουλειά από το οικογενειακό περιβάλλον για την ομαλή κοινωνικοποίηση ενός παιδιού, ίσως οι συμπεριφορές που οδηγούν σε τσακωμούς να είναι πλέον συνήθεια για το παιδί. Λόγου χάρη, εαν δεν ξεκαθαριστεί από τους γονείς ότι η επιθετική συμπεριφορά κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού είναι μη αποδεκτή, και επιτρέπεται στο παιδί χωρίς την άμεση και ξεκάθαρη αντίδρασή τους, τότε έχει εδραιωθεί ως συνήθεια και θα συνεχιστεί, εκτός αν κάτι αλλάξει στις γύρω αντιδράσεις. Φυσικά, θα πρέπει και οι ίδιοι οι γονείς να αναγνωρίζουν τη συμπεριφορά αυτή ως μη αποδεκτή για τον εαυτό τους, και να μην την υιοθετούν στις διαφωνίες μεταξύ τους ή με άλλους.  

Ο ρόλος των γονέων

Όταν μια απλή διαφωνία μεταξύ των παιδιών μετατρέπεται σε καυγά, οι γονείς συνήθως ανησυχούν ή εμπλέκονται συναισθηματικά υπέρ ή κατά του παιδιού τους, ενώ συχνά ντρέπονται κι έρχονται σε δύσκολη θέση απέναντι στους υπόλοιπους παρόντες. Δυστυχώς όμως, το να αναστατώνονται με τη συμπεριφορά του παιδιού δυσκολεύει τα πράγματα, καθώς δεν έχουν την ηρεμία και τη λογική να διαχειριστούν μια ήδη συναισθηματικά φορτισμένη ατμόσφαιρα. Εκτός αυτού, όταν οι γονείς χάνουν τη ψυχραιμία τους, αντιδρούν με τρόπους που συχνά μετανιώνουν μόλις ξεθυμάνει η ένταση.

Περιέργως, κάποια παιδιά κινητοποιούνται προκαλώντας έντονες αντιδράσεις ειδικά στους δικούς τους. Δηλαδή, μια έκρηξη συναισθήματος των γονέων λειτουργεί σαν επιβράβευση. Αυτό συμβαίνει κυρίως για παιδιά που νιώθουν πως ο καλύτερος τρόπος για να έχουν την αμέριστη προσοχή των γύρω τους, είναι προκαλώντας αναστάτωση, όπως με το να τσακώνονται με άλλα παιδιά. Για αυτά τα παιδιά, ακόμη και η φωνή ή η τιμωρία από την πλευρά των γονέων (ή των δασκάλων) είναι μια ευπρόσδεκτη μορφή προσοχής. Οι γονείς δε συνειδητοποιούν πως αθελά τους προκαλούν την επανάληψη συμπεριφορών για τις οποίες αναστατώνονται, και πως αντιδρώντας έντονα, συμμετέχουν σ΄έναν φαύλο κύκλο με αρνητικές συμπεριφορές και από τις δυο πλευρές.

Ο ρόλος λοιπόν των γονεών είναι εξαιρετικά σημαντικός για το πώς διαχειρίζονται τα παιδιά τις διαφωνίες τους και γενικότερα για την κοινωνικοποίηση τους. Ιδανικά οι γονείς οριοθετούν τη συμπεριφορά των παιδιών, δίνοντας εναλλακτικές για όσες συμπεριφορές απορρίπτουν. Αυτό γίνεται και με το να αποτελούν οι ίδιοι ένα θετικό παράδειγμα στο πως αντιμετωπίζουν τις διαφωνίες τους, τόσο μεταξύ τους, όσο και με το παιδί. Παραδείγματος χάρη, εαν εκείνοι γίνονται επιθετικοί ή αθυρόστομοι όταν διεκδικούν, είναι σχεδόν βέβαιο ότι και το παιδί θα ακολουθήσει αυτήν τη στάση, επειδή ασυνείδητα μιμείται όσους είναι τόσο σημαντικοί για εκείνο.

Εκτός από το να αποτελούν οι ίδιοι κατάλληλο παράδειγμα για το παιδί, οι γονείς μπορούν και να προτείνουν λειτουργικούς τρόπους διαχείρισης των διενέξεων. Αυτό μπορεί να γίνει την ώρα της κρίσης, εαν και εφόσον δεν υπάρχει υπερβολική ένταση και το παιδί είναι σε θέση να ακούσει. Διαφορετικά, μπορεί να συζητηθεί σε δεύτερο χρόνο, αναλύοντας τα συναισθήματα που μπορούν να οδηγήσουν σε καυγά και το πως μπορεί κανείς να τα αντιμετωπίσει, διοχετεύοντάς τα σε πιο αποδεκτές και αποτελεσματικότερες συμπεριφορές. Συχνά, και μόνο η αναγνώριση και η λεκτικοποίηση συναισθημάτων από τους γονείς, αποτελούν μεγάλη ανακούφιση για το παιδί, αρκεί να γίνονται σε κλίμα αποδοχής και κατανόησης και όχι επίκρισης ή απόρριψης.   

 

 

Call me back

Συμπληρώστε το όνομα και το τηλέφωνό σας και θα επικοινωνήσουμε μαζί σας το συντομότερο δυνατό.



Τα νέα μας

All rights reserved © Τάνια Μπαγέρη 2012 | Πεύκων 6 & Καποδιστρίου (ύψος Φιλοθέης), Τ.Κ. 142 35, Τηλ.: 210 68 38 117